Veelgestelde vragen en misopvattingen over Mozart

Hieronder staan een aantal antwoorden op veelgestelde vragen omtrend Mozart's uitzonderlijke karakter en leven. Mocht u suggesties of overige vragen hebben, dan kunt u mailen naar info@NotesOnMozart.nl

 

Werd Mozart vergiftigd door Antonio Salierie?

In de populaire verfilming van Mozarts leven, Amadeus, is te zien hoe de Italiaanse hofcomponist Antonio Salierie plannen trekt en uitvoert om Mozarts dood te bewerkstellen. Ook word hij in deze film afgebeeld als de opdrachtgever voor Mozarts legendarische Requim, om het vervolgens als eigen werk te presenteren. Simpelweg gezegd zijn beide deze stellingen niet waar, en allerminst gebaseerd op feiten. De daadwerkelijke oorzaak van Mozarts dood is lange tijd een mysterie geweest, en gezien Mozarts grote bekendheid een dankbaar onderwerp voor romantisering. Mozarts doodsoorzaak is te weiten aan een samenloop van ziekte, en het feit dat hij overduidelijk overwerkt was. Een feit dat ondanks deze wetenschap genoemd moet worden, is dat Antonio Salierie wel degelijk bekend heeft Mozart vergiftigd te hebben. Deze bekenning gaf hij vlak voor zijn dood en in een toestand van verminderde geestestoestand, waardoor tegenwoordig geen waarde meer aan deze theorie word gehecht.

Was Mozart een overmatig drinker, gokker en drugsverlsaafde?

Wederom hebben we bij deze vraag de oorzaak te zoeken in de hollywoodfilm Amadeus. Door de grote populairitijd van deze film, en de romantisering waar deze rijk aan is, zijn vele foutieve opvattingen en feiten de wereld ingeholpen. Feit is, dat de meeste mensen liever een drinkend, gokkend en verslaafd genie zien, dan een evenwichtig mens met verantwoordelijkheidsgevoel. Gellukig licht bij Mozart de waarheid ergens in het midden, en ook op deze vragen is tegenwoordig een bevredigend antwoord te geven. Er is weinig bekend over het drankgebruik van Mozart, maar wat we aan mogen nemen is dat hij de reguliere hoeveelheid nam, aangezien geen van de tijdgenoten in hun beschrijvingen van de componist melding maken van dronkenschap of overmatig drinken. Men moet hierbij inrekenen dat mensen in de 18e eeuw over het algemeen vrij makkelijk waren met het drinken van wijn, bier etc. Een totaal van 9 glazen wijn per dag was volkomen acceptabel, en hielp zelfs tegen de diaree die mensen opliepen door het slechte drinkwater. Wel moet Mozart een gepassioneerd liefhebber zijn geweest van wat een engelse tijdgenoot (de Ierse tenoor Micheal Kelly) omschrijft als "punch", bij ons beter bekend als alcoholische vruchtenbowl. Het gokken van Mozart daarintegen kan niet worden ontkend. In tijden dat hij door het uitgeven van composities en het geven van concerten voldoende financiele middelen zou moeten hebben, blijkt hij toch in geldnood te zitten. We weten dat Mozart maar liefst 24 kaartspellen beheerste, en dat hij daar in een wat gokken betreft gevaarlijke stad als Wenen geld mee verloren moet hebben staat buiten twijfel. Een verslaving aan verdovende middelen is veruit de meeste absurde beschuldiging van de drie. Mozart rookte op bepaalde tijden van zijn leven een pijp, maar dit geld uiteraard nauwelijks als een drugsverslaving.

Had Mozart buitenechtelijke relaties?

Een populaire theorie, en eentje waarover veel geschreven is, is dat Mozart wellicht affaires gehad zou hebben met een van de vele vrouwen uit zijn kennisencirkel. Het zou te veel zijn om te geloven dat we Mozarts gecompliceerde relatie tot vrouwen in enkele pagina,s zouden kunnen analyseren, maar enig licht kan hier nu wel op geworpen worden. Gedurende zijn hele leven heeft Mozart te kennen gehad met allerhande prima donna's en befaamde zangeressen. De kans dat hij in deze vrouwen ooit meer heeft gezien dan muzikale collega's is uiteraard aanwezig. Bij het operren van dit soort gedachten zijn we echter wel gebonden aan bewijs, en dat is er vooralsnog niet. Later in zijn leven en tijdens zijn huwelijk met Constanze, gaf Mozart aan dat hij nog steeds gevoelens had voor Aloysia Weber, zijn eerste grote liefde en inmiddels schoonzus, waarvoor hij wonderbaarlijke aria's heeft geschreven die vol zijn van oprechte liefde. blijkbaar was zijn schoonbroer Joseph Lange zich bewust van het effect dat zijn vrouw had op onder andere Mozart, en hield haar nauwlettend in de gaten. Hierdoor mogen we aannemen dat er tussen Wolfgang en Aloysia verder nooit iets is ontstaan. Verder komen er namen als die van Nancy Storace naar boven, de eerste Susanna uit Le nozze di Figaro, maar bij geen van deze gevallen is er voldoende bewijs. Als laatste over dit onderwerp wil ik melding maken van een opmerkelijk verhaal, dat zoals we zullen lezen toch enige vermoedens teweegbrengt. Het is een schandaal geweest waar Wenen nog steeds van gonst en het betreft hier een van Mozarts pianostudenten, de 23 jarige Magdalena Hofdemel, echtgenote van Mozarts medevrijmetselaar en logebroeder Franz hofdemel. Een dag na Mozarts begrafenis kwam een bezoeker het huis van de Hofdemels binnen en von Magdalena aan in een plas van haar eigen bloed. Haar gezicht, armen en nek waren vreselijk verminkt met een mes. In een aangelegen kamer werdt Franz Hofdemel gevonden, die zich van het leven had beroofd door zijn keel door te snijden. De beweegredenen van Franz Hofdemel zijn onbekend, maar het feit is dat Magdalena (die op dat moment zwanger was en de aanval wonderbaarlijk genoeg overleefde) het kind beide de namen van haar man en die van Mozart gaf. Het gerucht ging al gauw rond dat Magdalena een verhouding had gehad met Mozart en zwanger van hem was geraakt, wat had geleid tot de afschuwelijke daad van haar man. Zo grondig was dit gerucht zelfs, dat Beethoven een aantal jaren later weigerde in de aanwezigheid van deze vrouw piano te spelen omdat hij haar voor Mozarts maitresse hield............food for thought.

zijn er nog bloedverwanten van mozart?

Een vraag die mij vaak gesteld wordt, en waar als uitzondering op de regel een simpel en kort antwoord op bestaat: nee. Als we niet ingaan op de onaantoonbare theorie dat Mozart wellicht kinderen buiten zijn huwelijk om verwekt zou hebben, is de enige bloedlijn het navolgen waard die van zijn zus, Nannerl. Hoewel Mozart zes kinderen kreeg met Constanze, overleefden er twee om de volwassenheid te bereiken. Beiden stierven ongehuwd en zonder kinderen. Via Nannerl echter gaat de bloedlijn (uiteraard zonder de achternaam Mozart) helemaal tot in 1919 door, eindigend bij ene Bertha Forschter (1842-1919). Ik stel mijzelf de taak om zo spoedig mogenlijk een uitgebreide Genealogie van de families Mozart en Weber op de site te zetten.

Leed mozart aan het syndroom van Tourette?

Een vrij recente stelling is dat Mozart wellicht geleden zou hebben aan het syndroom van Gilles de la Tourette. De bron van deze theorie licht in een aantal van Mozart's brieven aan zijn nichtje, Maria Anna Thekla Mozart. Deze brieven hebben in de woorden van H.C.Robbins Landon een nogal "scabreuze inhoud" en zijn gekenmerkt door de "scatologische vocabulaire". Het is een waarheid en een kant aan Mozarts karakter die biografen lang niet onder ogen hebben willen zien, maar toch daadwerkelijk aanwezig is. De "Scatalogische vocabulaire" waar Landon over spreekt is namelijk niets minder dan wat een absolute fascinatie met het woord poep genoemd kan worden. In deze brieven gaat Mozart eindeloos door over dit woord, dat hij op allerlei mogenlijke manieren laat rijmen, omdraait en verheerlijkt. Een analyse van een van deze brieven bevestigd dat ze voor ruim 85% uit onzin en vieze woorden bestaan. De woordspelingen en bijna ritmische vulgairiteiten in deze brieven hebben daarom geleid tot het geloof dat Mozart een nerveuse aandoening als bijvoorbeeld Tourette moet hebben gehad. Er is niet veel aanhang voor deze theorie, en de meeste wetenschappers nemen tegenwoordig aan dat het hier simpelweg gaat om speelsheid en dat Mozart meende zijn nichtje (en zichzelf) ermee te amuseren. Ook is vastgesteld dat in deze brieven en de eindeloze repetitie van vieze woorden complexe dichtvormen zijn ingewerkt, en zelfs opbouwingen van zinnen die doen denken aan een muzikale compositie.